เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2523 พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง, สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี ได้เสด็จพระราชดำเนินมายังพื้นที่ อ่างเก็บน้ำดอกกราย อำเภอปลวกแดง จังหวัดระยอง

พื้นที่แห่งนี้มีศักยภาพกว่า 1,300 ไร่ สามารถพัฒนาเพื่อเป็นแหล่งน้ำและฐานการทำกินของประชาชนได้ พระองค์จึงพระราชทานพระราชดำริสำคัญที่เป็นรากฐานของการพัฒนามาจนถึงทุกวันนี้ โดยทรงชี้แนะแนวทางไว้ 4 ประการ ได้แก่

1. พัฒนาด้านการเกษตร เพื่อให้ราษฎรมีอาชีพและรายได้อย่างมั่นคง

2. จัดตั้งศูนย์ฝึกปฏิบัติด้านอาชีพ ให้ชุมชนเรียนรู้และนำความรู้ไปต่อยอดได้จริง

3. เป็นศูนย์กลางส่งเสริมการเลี้ยงปศุสัตว์ สนับสนุนเกษตรกรในพื้นที่

4. จัดตั้งศูนย์พัฒนาการเกษตรเพื่อการเรียนรู้ ให้ประชาชนได้เข้าชมและศึกษาแนวพระราชดำริอย่างเป็นรูปธรรม

จังหวัดระยองจึงได้น้อมนำพระราชดำริมาจัดตั้ง “ศูนย์บริการการพัฒนาปลวกแดงตามพระราชดำริ จังหวัดระยอง” เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ แหล่งทำกิน และแหล่งสร้างอาชีพให้กับประชาชนในพื้นที่อย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน นับแต่นั้นเป็นต้นมา ศูนย์แห่งนี้จึงกลายเป็นอีกหนึ่งหมุดหมายสำคัญของการพัฒนาที่ยั่งยืนในจังหวัดระยอง

📍 ที่ตั้ง

ศูนย์บริการการพัฒนาปลวกแดงตามพระราชดำริ จังหวัดระยอง
ตั้งอยู่บริเวณหมู่ที่ 3 และ 6 (พื้นที่อ่างเก็บน้ำดอกกราย)
ตำบลแม่น้ำคู้ อำเภอปลวกแดง จังหวัดระยอง
บนทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3191

          โครงการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิจัยชีววิทยาของเต่าทะเล การอนุรักษ์ และเพิ่มจำนวนเต่าทะเลโดยการเพาะขยายพันธุ์ ก่อนปล่อยกลับคืนสู่ทะเลตามธรรมชาติ โดยส่วนใหญ่จะนำไข่เต่าทะเลจากเกาะคราม อำเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี ซึ่งอยู่ในความดูแลของกองทัพเรือ มาทำการเพาะฟักและอนุบาล เมื่อลูกเต่ามีอายุประมาณ 6 เดือน จะมีการติดเครื่องหมายเพื่อติดตามผล จากนั้นจึงนำไปปล่อยคืนสู่ทะเล ขณะที่บางส่วนจะเก็บไว้เป็นพ่อแม่พันธุ์สำหรับการเพาะเลี้ยงรุ่นต่อไป

          พื้นที่ของโครงการมีขนาดประมาณ 137 ไร่ ลักษณะภูมิประเทศเป็นชายฝั่งยาวประมาณ 1,200 เมตร กว้าง 550 เมตร ประกอบด้วยหาดทรายและโขดหินน้อยใหญ่จำนวนมาก เป็นสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการขึ้นมาวางไข่ของเต่าทะเล ทั้งเต่ากระและเต่าตนุ สถานีอนุรักษ์พันธุ์เต่าทะเลแห่งนี้อยู่ในความดูแลของกรมประมง มีภารกิจสำคัญในการศึกษาวิจัยและดูแลการเพาะฟัก การผสมพันธุ์ การวางไข่ การอนุบาลลูกเต่า และการป้องกันโรค รวมถึงศึกษาพฤติกรรมการใช้ชีวิตของเต่าทะเล เพื่อให้สามารถดำรงเผ่าพันธุ์ได้อย่างยั่งยืน

          นอกจากงานด้านเต่าทะเลแล้ว โครงการยังขยายผลไปสู่การอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลชนิดอื่น ๆ เช่น การศึกษาการเจริญเติบโตและการแพร่กระจายของปะการัง การฟื้นฟูแนวปะการัง การเพาะเลี้ยงหอยมือเสือและปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ ตลอดจนการศึกษาพฤติกรรมและถิ่นอาศัยของพยูน รวมถึงสำรวจแหล่งหญ้าทะเลซึ่งเป็นแหล่งอาหารหลักของพยูนและสัตว์ทะเลหายาก

          ตลอดระยะเวลาการดำเนินงาน โครงการสมเด็จฯ อนุรักษ์พันธุ์เต่าทะเล จังหวัดระยอง ประสบความสำเร็จอย่างสูง สามารถเพาะพันธุ์เต่าทะเลได้เองและปล่อยคืนสู่ทะเลอย่างต่อเนื่อง เป็นแบบอย่างของการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติทางทะเลที่ยั่งยืน ทั้งยังเป็นแหล่งเรียนรู้สำคัญด้านสิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศทางทะเลของประเทศไทย อันสะท้อนถึงพระมหากรุณาธิคุณและพระวิสัยทัศน์อันยาวไกลของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ทรงห่วงใยและทรงอุทิศพระองค์เพื่อรักษาความสมดุลของธรรมชาติให้คงอยู่กับแผ่นดินไทยสืบไป.