โครงการสมเด็จฯ อนุรักษ์พันธุ์เต่าทะเล จังหวัดระยอง เกิดขึ้นจากพระราชดำริของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ทรงเล็งเห็นถึงความสำคัญของการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเล โดยเฉพาะเต่าทะเลซึ่งเป็นสัตว์ที่ใกล้สูญพันธุ์ และมีบทบาทสำคัญต่อระบบนิเวศทางทะเล ทรงมีพระราชดำริให้จัดตั้งโครงการอนุรักษ์พันธุ์เต่าทะเลขึ้นเมื่อวันที่ 11 สิงหาคม พ.ศ. 2522 โดยได้พระราชทานเกาะมันใน จังหวัดระยอง ซึ่งรัฐบาลในขณะนั้นได้ถวายเป็นทรัพย์สินส่วนพระองค์ ให้ใช้เป็นศูนย์กลางในการอนุรักษ์และเพาะขยายพันธุ์เต่าทะเล พระราชทานชื่อว่า “โครงการสมเด็จฯ อนุรักษ์พันธุ์เต่าทะเล” และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ผู้แทนจากกรมประมงเข้าเฝ้ารับพระราชทานพ่อพันธุ์แม่พันธุ์เต่าทะเล เพื่อใช้ในการศึกษาวิจัยและขยายพันธุ์ต่อไป

          โครงการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิจัยชีววิทยาของเต่าทะเล การอนุรักษ์ และเพิ่มจำนวนเต่าทะเลโดยการเพาะขยายพันธุ์ ก่อนปล่อยกลับคืนสู่ทะเลตามธรรมชาติ โดยส่วนใหญ่จะนำไข่เต่าทะเลจากเกาะคราม อำเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี ซึ่งอยู่ในความดูแลของกองทัพเรือ มาทำการเพาะฟักและอนุบาล เมื่อลูกเต่ามีอายุประมาณ 6 เดือน จะมีการติดเครื่องหมายเพื่อติดตามผล จากนั้นจึงนำไปปล่อยคืนสู่ทะเล ขณะที่บางส่วนจะเก็บไว้เป็นพ่อแม่พันธุ์สำหรับการเพาะเลี้ยงรุ่นต่อไป

          พื้นที่ของโครงการมีขนาดประมาณ 137 ไร่ ลักษณะภูมิประเทศเป็นชายฝั่งยาวประมาณ 1,200 เมตร กว้าง 550 เมตร ประกอบด้วยหาดทรายและโขดหินน้อยใหญ่จำนวนมาก เป็นสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการขึ้นมาวางไข่ของเต่าทะเล ทั้งเต่ากระและเต่าตนุ สถานีอนุรักษ์พันธุ์เต่าทะเลแห่งนี้อยู่ในความดูแลของกรมประมง มีภารกิจสำคัญในการศึกษาวิจัยและดูแลการเพาะฟัก การผสมพันธุ์ การวางไข่ การอนุบาลลูกเต่า และการป้องกันโรค รวมถึงศึกษาพฤติกรรมการใช้ชีวิตของเต่าทะเล เพื่อให้สามารถดำรงเผ่าพันธุ์ได้อย่างยั่งยืน

          นอกจากงานด้านเต่าทะเลแล้ว โครงการยังขยายผลไปสู่การอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลชนิดอื่น ๆ เช่น การศึกษาการเจริญเติบโตและการแพร่กระจายของปะการัง การฟื้นฟูแนวปะการัง การเพาะเลี้ยงหอยมือเสือและปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ ตลอดจนการศึกษาพฤติกรรมและถิ่นอาศัยของพยูน รวมถึงสำรวจแหล่งหญ้าทะเลซึ่งเป็นแหล่งอาหารหลักของพยูนและสัตว์ทะเลหายาก

          ตลอดระยะเวลาการดำเนินงาน โครงการสมเด็จฯ อนุรักษ์พันธุ์เต่าทะเล จังหวัดระยอง ประสบความสำเร็จอย่างสูง สามารถเพาะพันธุ์เต่าทะเลได้เองและปล่อยคืนสู่ทะเลอย่างต่อเนื่อง เป็นแบบอย่างของการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติทางทะเลที่ยั่งยืน ทั้งยังเป็นแหล่งเรียนรู้สำคัญด้านสิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศทางทะเลของประเทศไทย อันสะท้อนถึงพระมหากรุณาธิคุณและพระวิสัยทัศน์อันยาวไกลของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ทรงห่วงใยและทรงอุทิศพระองค์เพื่อรักษาความสมดุลของธรรมชาติให้คงอยู่กับแผ่นดินไทยสืบไป.